از زمان تصویب هیات دولت تا به امروز شائبات مختلفی در مورد منطقه آزاد به وجود آمده است. عده ای محدوده جغرافیایی احتمالی را زیر سوال می برند و عده ای دیگر به ایجاد این منطقه خوشبین نیستند. عده ای منطقه آزاد را دروازه وارداتی دانسته و برخی دیگر معتقدند که حتی اگر منطقه آزاد دروازه وارداتی باشد، توانایی افزایش سرانه درآمدی استان را دارد.

ایجاد منطقه آزاد تجاری و صنعتی در استان اردبیل از هیات دولت رای مثبت گرفته و در قالب لایحه ای به مجلس شورای اسلامی ارسال شده است. این منطقه می تواند فرصتی منحصر به فرد برای استان اردبیل محسوب شده و قطعا مسیر توسعه اقتصادی، صنعتی و تجاری استان به ایجاد منطقه آزاد گره خورده است.

کارشناسان و اساتید دانشگاه هر چند که در مورد زیر ساخت های موجود در استان اردبیل گله مند بوده و انتقاداتی دارند اما همه آنها متفق القول معتقدند ایجاد منطقه آزاد تجاری می تواند اقتصاد استان اردبیل را احیا کند.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اردبیل و رئیس دانشکده خبر اردبیل معتقد است که استان اردبیل چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب فرصتی برای سرمایه گذاری مستقل دولتی به دست نیاورده است و به همین دلیل صنایع موجود در استان اردبیل، صنایع متوسط و کوچک هستند بنابراین مردم و مسئولان استان اردبیل نباید فرصت ایجاد منطقه آزاد را از دست بدهند.

«اسحاق رسولی» با بیان اینکه رویکرد دولت تغییر کرده و الان دیگر دولت به صورت مستقیم سرمایه گذاری نمی کند، تصریح کرد: با این شرایط باید زیرساخت های اقتصادی در استان اردبیل فراهم شود که در شرایط فعلی ایجاد منطقه آزاد مهمترین زیرساخت است.

مزیتی که اردبیل از آن برخوردار است می تواند منطقه آزاد تجاری این استان را نسبت به مناطق دیگر از امتیازهای ویژه ای برخوردار سازد مشروط بر اینکه به درستی مدیریت شود.

وی با بیان اینکه اگر منطقه آزاد در اردبیل ایجاد شود با توجه به ظرفیت های استان، اردبیل به یکی از قطب های اقتصادی کشور تبدیل می شود، ادامه داد: باید ۷ منطقه آزاد موجود در کشور آسیب شناسی شده و با الگوبرداری از نقاط قوت آنها و رفع نقاط ضعفشان محوریتی برای منطقه آزاد اردبیل ایجاد کرده و در گام اول فرصت برای سرمایه گذاری سرمایه داران داخلی فراهم کرد تا سرمایه گذاری خارجی هم ترغیب شود وگرنه بدون جذب سرمایه گذار داخلی، نمی توان سرمایه گذار خارجی جذب کرد.

تفاوت منطقه ویژه و منطقه آزاد

یکی از ابهاماتی که در مورد منطقه آزاد تجاری وجود دارد تفاوت این منطقه با منطقه ویژه اقتصادی است. گاهی این سوال پیش می آید که منطقه ویژه اقتصادی نمین حدود ۱۰ سال است که مطرح و تصویب شده است و بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم بالاخره دفتر این منطقه در اردبیل راه اندازی شده است تا نخستین گام عملی در این مورد برداشته شود. حال با وجود منطقه ویژه اقتصادی چه لزومی به ایجاد منطقه آزاد وجود دارد؟

مدیر عامل اسبق منطقه ویژه اقتصادی جلفا در پاسخ به این سوال تصریح کرد: منطقه آزاد تجاری از قوانین گمرکی داخل کشور تبعیت نمی کند اما مناطق ویژه اقتصادی چنین نیست.

«یعقوب عزیززاده» با یاداوری دیگر تفاوت عمده منطقه ویژه اقتصادی و منطقه آزاد تجاری تصریح کرد: در منطقه ویژه اقتصادی دولت باید زیرساخت ها را تا ورودی منطقه ببرد و در داخل منطقه متولی منطقه ویژه باید زیرساخت ها را ایجاد کند اما در منطقه آزاد تجاری و صنعتی، دولت موظف به ایجاد زیرساخت ها است.

وی با یادآوری سومین تفاوت این ۲ منطقه افزود: در منطقه ویژه اقتصادی مسافر نمی تواند کالای همراه داشته باشد اما در منطقه آزاد چنین نیست و مسافران می توانند کالای همراه داشته باشند.

عزیززاده در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه ایجاد منطقه آزاد تجاری و صنعتی با منطقه ویژه اقتصادی تقابل یا موازی کاری دارد، تشریح کرد: با توجه به تفاوت هایی که ۲ منطقه دارد، منطقه ویژه اقتصادی و منطقه آزاد هیچگونه تقابلی ندارد و مطرح کردن چنین مواردی یک شیطنت است.

طرح توجیهی ۲۳۰ هزار هکتاری

یکی دیگر از ابهاماتی که در مورد منطقه آزاد تجاری اردبیل وجود دارد، محدوده جغرافیایی این منطقه آزاد تجاری و صنعتی است. برخی از کارشناسان شهرستان های شمال استان خاصه شهرستان های بیله سوار و پارس آباد را مستعد برای منطقه آزاد می دانند و عده ای دیگر معتقدند منطقه آزاد باید در برگیری بیشتری داشته باشد تا تمامی مردم استان بتوانند از آن بهره مند شوند اما مدیر کل امور اقتصادی استانداری اردبیل از تعریف محدوده جغرافیایی منطقه آزاد در ۳ بخش سخن گفت.

«ارژنگ عزیزی» با بیان اینکه در طرح توجیهی ارائه شده برای منطقه آزاد، ۳ منطقه تعریف شده است تا منطقه آزاد از مجموع این ۳ منطقه تشکیل شود، اضافه کرد: طبق تعاریف انجام شده در طرح توجیهی، منطقه آزاد استان اردبیل از ۲۳۰ هزار هکتار تعریف شده است.

به گفته این مسئول، ۸۷ هزار هکتار از طرح منطقه آزاد در مغان، ۷۰ هزار هکتار در منطقه سبلان و ۷۳ هزار هکتار در رینگ اتصالی منطقه مغان و سبلان قرار دارد.

وی فرودگاه پارس آباد و گمرک بیله سوار از مزیت های شمال استان برای ایجاد منطقه آزاد دانست و افزود: صرف مزیت داشتن کارساز نیست و باید تمامی مردم و مسئولان استان برای تصویب این منطقه در مجلس شورای اسلامی تلاش کنند.

تعریف منطقه آزاد در ۳ بخش مجزا مساله را کمی پیچیده تر می کند. چگونه می توان یک منطقه آزاد تجاری و صنعتی را در ۳ بخش مجزا تعریف کرد و این ۳ بخش به چه صورتی می تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

عزیززاده تلویحا مخالف چنین تقسیم بندی در منطقه آزاد است و معتقد است که این کار اگر انجام شده باشد حرکت اشتباهی بوده و نمی تواند چنین باشد.

وی ادعا دارد که مناطق آزاد باید حصارکشی شود و اگر ۸۷ هزار هکتار در یک منطقه، ۷۰ هزار هکتار در منطقه دیگر و ۷۳ هزار هکتار در منطقه دیگری باشد قابل حصارکشی نیست.

دروازه واردات یا دروازه توسعه؟

انتقاد دیگری که به منطقه آزاد وجود دارد، آن است که این مناطق دروازه ورود کالاهای وارداتی به کشور محسوب می شود. برخی از اساتید دانشگاه و کارشناسان اقتصادی معتقد هستند که در دولت نهم و دهم یکی از عواملی که کمر اقتصاد کشور را شکست واردات بود.

طبق آمارهای ارائه شده، در سال ۸۸ میزان واردات از مناطق آزاد کشور ۱۰ برابر میزان صادرات بوده است به همین خاطر عده ای ترس آن دارند که منطقه آزاد تجاری اردبیل هم دروازه وارداتی باشد.

دبیر کل اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی استان اردبیل از جمله افرادی است که معتقدند مناطق آزاد تجاری کشور به دروازه های وارداتی تبدیل شده است.

به گفته «حسین وثوقی ایرانی» بخش خصوصی هر چند که از وضعیت واردات در مناطق آزاد مطلع است اما از ایجاد منطقه آزاد در استان استقبال می کند.

وی با بیان اینکه برای منطقه آزاد از ۲ منظر ایجاد منطقه آزاد و توسعه آن نگاه می شود، ادامه داد: با ایجاد منطقه آزاد موافق هستیم اما موضوع توسعه منطقه آزاد و روش های آن باید بعد از تصویب منطقه در مجلس شورای اسلامی بحث و بررسی شود.

اما عزیززاده با ایجاد منطقه آزاد تجاری موافق است و باور دارد که اگر منطقه آزاد دروازه واردات هم باشد می تواند در افزایش ارتقای سرانه درآمدی استان تاثیرات مثبتی داشته باشد.

وی با بیان اینکه در دنیا مناطق آزاد، محل توسعه است، اضافه کرد: ساختار منطقه آزاد را طوری تغییر داده اند که موجب شده است به دروازه ورود کالاهای وارداتی بدل شود که باید با اصلاح این ساختار، منطقه آزاد را به محل صادرات تبدیل کرد.
عزیززاده بر این باور است که منطقه آزاد اگر به محل واردات هم تبدیل شود می تواند در زندگی مردم و توسعه منطقه تاثیر مثبتی داشته باشد حتی اگر برای اقتصاد کلان کشور مضر باشد.
مدیر عامل اسبق منطقه ویژه اقتصادی جلفا ادامه داد: منطقه آزاد استان اردبیل بهترین محل برای صادرات محصولات به بازار بکر آسیای میانه است. پتانسیل های استان اردبیل در هیچ یک از استان های کشور وجود ندارد و اگر درست مدیریت شود، می تواند ۱۰ استان کشور را پوشش داده و در توسعه اقتصادی و انسانی آن نقش آفرینی کند.

سدی به نام نمایندگان مجلس

در جلسه ۲۴ آبان ماه سال ۹۳ هیات دولت، بعد از آنکه پیشنهاد «مجید خدابخش» استاندار اردبیل برای الحاق ۴ بخش استان به منطقه آزاد تجاری ارس رای نیاورد و اکثریت اعضای هیات دولت با الحاق یک بخش موافق بودند، با پیشنهاد «اسحاق جهانگیری» معاون اول رئیس جمهور، ایجاد منطقه آزاد مستقل برای استان اردبیل در دستور کار قرار گرفت و ایجاد منطقه مستقل با کسب اکثریت آرای هیات دولت رای آورد.

دولت لایحه ایجاد منطقه آزاد را در اولین فصل سال ۹۴ به مجلس ارسال کرد اما هنوز نوبت بررسی منطقه آزاد تجاری اردبیل در مجلس نرسیده است. حال اینکه چگونه باید از سد تصویب مجلس شورای اسلامی عبور است، جای سوال دارد.

مدیر عامل اسبق منطقه ویژه اقتصادی جلفا با بیان اینکه همه مردم و مسئولان استان برای ایجاد و تصویب منطقه آزاد یک صدا شوند، تصریح کرد: اگر لایحه منطقه آزاد اردبیل حداقل یک فوریتی بود در عرض ۳ ماه مورد بررسی قرار می گرفت اما اگر فوریت نداشته باشد نه عمر مجلس نهم به آن خواهد رسید و نه عمر دولت یازدهم.

عزیززاده با بیان اینکه اگر ۱۰ نفر از نمایندگان مجلس بخواهند، این طرح با فوریت به مجلس می رود، ادامه داد: اگر لابیگری های لازم برای تصویب منطقه آزاد تجاری اردبیل وجود نداشته باشد قطعا این لایحه رای نخواهد آورد چرا که هر ۲۹۰ نماینده مجلس می خواهند در حوزه انتخابیه خود منطقه آزاد ایجاد شود.
وی با بیان این سوال که «با کدام لابیگری می خواهیم از نمایندگان مجلس رای مثبت بر منطقه آزاد اردبیل بگیریم؟» تصریح کرد: ۷ نماینده استان اردبیل باید به همراه تمامی مسئولان استانی به ید واحد برای رای گرفتن از مجلس تبدیل شوند.

وثوقی ایرانی هم معتقد است باید برای رای مثبت گرفتن از مجلس، ایجاد منطقه آزاد به مطالبه استانی تبدیل شود تا بتوان از این طریق و از رایزنی ها برای کسب رای در مصوبه منطقه آزاد استفاده کرد.


توحید مهدویگزارش: توحید مهدوی